جایگاه و منزلت مسجد و حفظ معماری اسلامی آن
۱٫۴٫ پرسش ها و فرضیه های پژوهش
این پژوهش به بررسی هندسه در مسجد می پردازد. با توجه به اهداف پژوهش، پرسش¬های پژوهش عبارتند از:
• شأن و جایگاه حقیقی مسجد کدام است؟
• مفهوم هندسه در معماری چیست؟ مفاهیم وابسته به آن کدام است؟
• رابطه هندسه به عنوان یکی از مهمترین ابعاد کالبدی بنا با معنای آن
چگونه است؟ تا چه میزان می¬توان معنا و محتوای هر بنا را به زبان هندسه
بیان کرد؟
• نقش هندسه در طراحی مسجدی به مفهوم حقیقی چگونه است؟
با توجه به اهمیت شناخت جایگاه هندسه در طراحی هر اثر معماری، این پژوهش به
مطالعه هندسه تعدادی از مساجد غنی گذشته می پردازد که ضمن داشتن اعتبار
درونی، استفاده از نتایج تحقیق موردی در حوزه های مشابه قابل تکرار و تا
حدودی قابل تعمیم می¬باشد. با توجه به پرسش های مطرح شده، فرضیه های زیر
مورد توجه این پژوهش می باشند:
• یکی از مهمترین عواملی که به «¬معماری مسجد» غنای کمی و کیفی می بخشد،
مفاهیمی است که به صورت کالبد ـ به ویژه در بعد هندسی آن ـ در آمده است.
• با شناخت هندسه متناسب معماری مسجد، که برآمده از معنای مسجد و عالم
ماوراء است، می توان به الگوی معنوی پایداری برای تمامی مساجد دست یافت و
آن را با توجه به موقعیت مکانی- زمانی مساجد مختلف به کار برد.
۱٫۵٫ اهداف پژوهش
هدف اصلی این تحقیق طراحی مسجدی در شهر اصفهان بر اساس شناخت هندسه در
معماری و بررسی هندسه تعدادی از مساجد غنی شهر اصفهان می¬باشد. اهداف کلی
پژوهش عبارتند از:
• شناخت روش سنجش مناسب برای طراحی مسجدی با جایگاهی حقیقی.
• دستیابی به الگویی شکلی در کالبد مسجد که متناسب با محتوا و معنای ماورائی آن باشد، جهت استفاده در طراحی¬های امروزی.
• بررسی مفهوم هندسه مسجد در مطالعه موردی مساجد اصیلی از شهر اصفهان با کاربرد منطقه¬ای و شهری.
• بررسی نقشه های مساجد شامل پلان ها، نما ها، مقاطع و احجام، به عنوان مدلی برای تعریف هندسه شکلی آنها.
• شناخت هندسه مسجد در ارتباط با سازه، عملکرد، تقارن و تعادل فضایی آن.
• استفاده از شیوه مطالعات هندسی مساجد در سایر ابنیه جهت رسیدن به الگوی هندسی مناسب آنها.
۱٫۶٫ روش تحقیق
در این پژوهش با انتخاب تعدادی از مساجد غنی و ارزشمند گذشته در شهر
اصفهان، به مطالعه و بررسی هندسه آنها پرداخته می¬شود. این کار با بررسی
هندسه پلان¬ها، نما¬ها، مقاطع و احجام مساجد انجام می¬شود تا به الگوی
هندسی متناسب مسجد تقرب یابیم. بنابراین روش تحقیق کیفی، تحلیلی و استقرایی
می¬باشد. الگوی به دست آمده، در طراحی مسجدی در محله “ملک شهر” اصفهان،
مبنای طراحی قرار می¬گیرد.
روش انجام پژوهش به دو صورت کتابخانه¬ای و میدانی می¬باشد. مطالعات تاریخی
در زمینه پژوهش¬ها و نظریه¬های مرتبط با موضوع این تحقیق، مستلزم پژوهش
کتابخانه ای، و بررسی نمونه های انتخابی مستلزم پژوهش میدانی است.
۱٫۷٫ تعریف اصطلاحات
• هندسه: هندسه مطالعه انواع مختلف اشکال و خصوصیات آنهاست. همچنین
مطالعه ارتباط میان اشکال، زوایا و فواصل است. از نقطه، خط، سطح و حجم
برای¬ ترسیم اشکال استفاده می¬شود.
• مقدس: مقدس در فرهنگ لغت معین به مفهوم پاک و پاکیزه و منزه آمده
است. امر قدسی از تجلی اعجاز گونه امر روحانی در اثر مادی و آسمان در زمین
حکایت می¬کند. طنینی غیبی است که انسان خاکی را به منشاء الهی خویش متذکر
می¬شود.
• هندسه مقدس: هندسه مقدس مقدمه¬ای است بر هندسه¬ای که قدما آموزش
می¬دادند و امروز نیز در دانش نو، ساخت جهان بر آن استوار است. متفکران
مصری، یونانی و هندی از ازمنه گذشته دریافته بودند که کلیه اعداد و اشکال
بر آنچه که در جهان خود نظاره می¬کردند تأثیر فوق العاده می¬گذاشتند.
• رمزSymbol : معنایی که در حجاب صورت عرضه می¬گردد، خویشتن را به گونه
رمز جلوه گر می¬نماید. … صورت رمز تجلی معنای باطنی آن است. … صورت عالم،
پائین¬ترین رمز عوالم بالاتر است و بدین ترتیب این صورت، معنایی عمیق¬تر و
گسترده¬تر از سعه وجودی خویش را جلوه گر می¬سازد. … پس رمز به صورت یک
نردبان معنایی عمل می¬نماید که پله پله ادراک انسان را به حقیقت وجود عروج
می¬دهد. اگر این توسعه تدریجی و رمزی در معنا نبود، وجود محدود نمی توانست
امکان ادراک دفعی نا¬محدود را داشته باشد.
• کهن الگو Architype: میراثی که به صورت ناخودآگاه جمعی از گذشته بسیار
دور به انسان می رسد، کلیت فراگیری دارد، به طوریکه خاصیت الگو را پیدا
کرده و به دلیل قدمت بسیار کهنی که دارد «کهن الگو» نامیده می¬شود.
• مساجد اصیل: در مسجد اصیل که در واقع الگوی اصلی یا پیش الگوی
(Prototype)مسجد ایرانی است، بانی و معمار مشخص بوده و یک دوره مشخص طراحی و
بنیان گذاری دارد. مصالح سازنده این مساجد، یک واحد سازنده مانند خشت یا
آجر است که با چیدمان¬های متفاوت عناصری مثل دیوار و سقف، فضاهایی را
میسازد که در الگوی خرد فضاهای کوچک، در الگوی میانه فضاهای متوسط و در
الگوی درشت و همجواری فضاها، فضاهای درشت را به وجود می¬آورند. در این
مساجد، عناصر شاخصی مثل گنبد، مناره، سردر ورودی و ایوان وجود دارد که در
یک ارتباط فضایی به صورت حیاط مرکزی با یکدیگر و با بیرون ارتباط برقرار
می¬کنند.
(منبع: Nilsen/NetRatings). کاربران وب دوبرابرزمانی راکه تلوزیون تماشا می کنند online هستند.(منبع:Stanford Institute for the Quantitative Study of Society).مصرف کنندگان در سال ۲۰۰۵ ۲/۱۴۳بیلیون دلار رابه صورت online خرج کرده اند که این مبلغ ۲۲% بیشتراز سال ۲۰۰۴ بوده است.(منبع:ComScore).